MR_M O T O

When people hear “privacy blockchain,” they often imagine something built to hide from the world. Dusk feels like the opposite. It is built to live inside the world as it is, with regulators, institutions, reporting duties, eligibility checks, and all the uncomfortable rules that most crypto apps pretend will disappear. The Dusk docs say it straight: Dusk is a privacy blockchain for regulated finance, combining zero knowledge confidentiality with on chain compliance goals, plus fast final settlement through its proof of stake consensus, and a modular design that separates settlement from execution.

If you are brand new, here is the simplest mental model. Dusk is a Layer 1 where you can move value in a transparent way when you need visibility, or in a shielded way when privacy matters, and still keep the ability to prove things to the right parties when laws or audits require it. That balance, privacy by design but transparent when needed, is not a slogan here. It is reflected in the protocol’s dual transaction models, Moonlight for public account based transfers and Phoenix for shielded note based transfers with zero knowledge proofs, plus selective disclosure through viewing keys when you need to open the curtains for an authorized viewer.

Moonlight is what most people already understand. Balances are visible, transfers show sender, recipient, and amount, and it fits flows where transparency is the point, like certain treasury movements or reporting heavy contexts. Phoenix is where Dusk’s personality shows. Instead of “your balance is a public number,” funds live as encrypted notes, and transactions prove correctness without revealing who paid whom or how much was moved in public. The docs describe Phoenix as shielded, note based transfers using zero knowledge proofs, where you can still prove no double spend and sufficient funds while keeping details private, and you can selectively reveal info through viewing keys when regulation or auditing requires it.

Now the part that people underestimate until they work in finance: privacy is not enough. You also need a way to express who is allowed to do what, and under which constraints, without turning the whole chain into a doxxing machine. Dusk’s own overview talks about identity and permissioning primitives that let you differentiate between public and restricted flows, and it explicitly calls out obligations like eligibility, limits, and reporting as things the chain is built to reflect on chain. That is where Citadel comes in, and this is the part I’m genuinely impressed by because it is not hand waving. Citadel is described as a zero knowledge based self sovereign identity system designed to let people authenticate and prove specific identity properties without revealing more than necessary, like proving you meet an age threshold or live in an allowed jurisdiction without exposing your full identity.

Citadel’s flow is surprisingly human when you picture it in real life. A user requests a license from a license provider on chain, the provider issues it addressed via a stealth address, and later the user can “use” that license by submitting a zero knowledge proof that they own a valid license. That proof opens a session and produces a session cookie that is shared only with the service provider over a secure channel, so the service provider can verify the session against on chain data without learning extra personal details. Read that again slowly and you can feel the intention: it is trying to let compliance exist without surveillance as the default.

This is also where “agent permissions and spending limits” stops being a vague promise and starts to look like something you can actually build. In regulated finance, agents are normal. Think custody services, brokers, automated treasury bots, payroll operators, and internal departments that should never have unlimited authority. Dusk’s architecture supports this on two fronts. On the identity side, Citadel style licenses can gate access and prove eligibility privately. On the execution side, DuskEVM gives developers an EVM equivalent environment where standard smart contract patterns for roles, allowances, per transaction limits, daily quotas, and multi step approvals can be implemented with familiar tooling. The clean way to imagine it is this: identity proves you are allowed to enter the room, and the contract logic defines what you are allowed to do once you are inside, including spending limits that can be as strict as you want. They’re not trying to make humans disappear from finance, they’re trying to make authority measurable and enforceable.

The “modular” part is the backbone holding all of this together. Dusk separates settlement and data availability from execution. The docs describe DuskDS as the settlement and data layer that handles consensus, data availability, and the transaction models, while DuskEVM is an execution environment where smart contracts run, inheriting security and settlement guarantees from DuskDS. That modular split is not just architecture nerd talk. It is what lets Dusk keep privacy and settlement finality as a foundation while still giving developers an EVM world for applications that need compatibility and speed of development.

Underneath, settlement quality matters because finance is allergic to “maybe final.” Dusk’s network architecture write up describes Succinct Attestation as a committee based proof of stake consensus that operates in rounds, with phases that include a candidate block and voting by selected committees, leading to acceptance when enough votes are gathered. This focus on final settlement is repeatedly framed as essential for financial workflows. And then there is the network layer, which sounds boring until you realize boring is exactly what you want when money is moving. Dusk uses Kadcast, a structured overlay networking protocol designed to reduce bandwidth and make latency more predictable than gossip based broadcasting. They even publicized audits for core infrastructure like Kadcast and their consensus and node components, which matters because the real risk in these systems is not theory, it is implementation mistakes.

Now let’s talk stablecoin settlement, because this is where the “regulated finance” claim either becomes real or collapses into marketing. In February 2025, Dusk announced a partnership with Quantoz Payments and NPEX to bring EURQ to Dusk, describing EURQ as a digital euro designed to comply with MiCA, framed as an Electronic Money Token suitable for regulated use cases, and positioned as a key building block for an on chain stock exchange effort and for Dusk Pay, their on chain payments system. Quantoz’s own announcement describes the same collaboration as a way for traditional regulated finance to operate at scale on Dusk, calling out NPEX’s MTF license and the use of electronic money tokens via blockchain as a notable first.

This is the settlement story in emotional terms: when you have a euro denominated settlement asset that is designed to live inside the rules, you unlock use cases that do not want to touch a volatile token for settlement, and you reduce the number of times a workflow has to fall back to banks and back office processes. It is not glamorous, but it is how markets actually scale. It is also why Dusk Pay exists in the roadmap language. In Dusk’s own mainnet communication, they mention Dusk Pay as a payment circuit powered by an electronic money token, aiming for regulatory compliant transactions for individuals and institutions.

Micropayments are the little test that exposes whether a chain can handle real life. You do not need micropayments for hype. You need them for payroll splits, subscription drips, machine to machine payments, retail checkout style flows, and all the “tiny transfers” that become massive when volume shows up. Dusk’s EURQ announcement explicitly mentions day to day, high volume retail payments as part of what this integration opens up, and it frames Dusk Pay as fast, cheap, regulatorily compliant payments where a stable settlement asset is a necessity. On the scaling side, DuskEVM is designed as an EVM equivalent execution environment within the modular stack, and the docs describe it as built on the OP Stack approach while settling using DuskDS. Add Kadcast improving predictable networking performance, and you can see the direction: reduce overhead, keep settlement crisp, keep execution flexible, and make high throughput feel normal.

Tokenomics and network incentives are where the dream meets the bill. Dusk’s tokenomics docs describe DUSK as the protocol token used as native currency and incentive for consensus participation, noting it exists as ERC20 or BEP20 representations and that mainnet migration to native DUSK is supported via a migration mechanism. For metrics that matter at a beginner level, I would watch supply structure, staking participation, and whether rewards and penalties create real uptime incentives. Dusk’s tokenomics page details soft slashing, where stake is not burned but can be temporarily reduced in how it participates and earns rewards, applied for repeated faults like running outdated software or frequently missing duties. It also outlines how rewards are distributed across roles in Succinct Attestation, including block generators and committees, which is basically the protocol admitting that security is a shared job, not a single “validator” role.

If you want a clean “beginner to advanced” way to evaluate Dusk’s health without staring at price candles, think in layers. On the settlement layer, you care about finality behavior, committee participation, uptime, and whether slashing stays rare for honest operators. On the privacy layer, you care about whether Phoenix style shielded flows are being used in real apps and whether selective disclosure tooling is usable enough for compliance, not just possible in theory. On the application layer, you care about whether developers actually ship and whether the modular approach stays clean rather than becoming a confusing maze.

And yes, there are real risks, and I would rather say them plainly than pretend any chain is invincible. Privacy systems raise complexity, and complexity raises the cost of mistakes. Dual transaction models can confuse users if wallets do not make the choice between Moonlight and Phoenix feel safe and obvious. Identity primitives can be powerful, but if the ecosystem builds sloppy permissioning, you can end up with systems that either leak too much or block too many. Regulatory alignment is also a moving target, so designs that aim to satisfy frameworks like MiCA or MiFID II still need to stay adaptable as interpretations evolve. And on the infrastructure side, even with audits, networks must prove resilience under stress, which is why the focus on audited networking and node components is encouraging but never a substitute for time in production.

Roadmap wise, Dusk itself framed mainnet as the beginning, not the finish. In their 2025 highlights list they pointed to Dusk Pay, Lightspeed as an EVM compatible layer focused on interoperability and scalability, Hyperstaking as programmable staking logic, and Zedger as an asset tokenization protocol laying groundwork for RWAs like stocks and bonds. If It becomes easier to issue, trade, and settle regulated assets fully on chain while keeping counterparties private and only revealing what is required, then the chains that built these primitives from day one will feel less like experiments and more like infrastructure.

I’m not saying Dusk is guaranteed to dominate. Crypto is too chaotic for that kind of certainty. But I am saying the thesis feels grounded. They’re building for the parts of finance that actually move the most value, where privacy is a necessity, compliance is not optional, and settlement needs to be final without drama. We’re seeing the first real signs of that direction in the way they talk about EURQ as an electronic money token for euro settlement and in the way the protocol is designed to let markets be private without being blind.
#Dusk $DUSK @Dusk_Foundation

Walrus ma więcej sensu w chwili, gdy przestaniesz próbować etykietować go jako zwykły token DeFi lub typową narrację łańcucha. Wydaje się bardziej jak rodzaj infrastruktury, o której wszyscy udają, że nie potrzebujemy, dopóki nie potrzebujemy jej wcale. Większość blockchainów świetnie radzi sobie z śledzeniem własności i przestrzeganiem zasad, ale staje się niezgrabna i kosztowna, gdy prosi się ją o przechowywanie danych o rozmiarach rzeczywistych. Duże pliki, stan aplikacji, obrazy, filmy, zbiory danych, artefakty AI, dokumenty – cała ciężka zawartość generowana przez nowoczesne produkty. Walrus został stworzony właśnie do tej ciężkiej rzeczywistości. Przechowuje dane w rozproszonej sieci przy użyciu magazynowania typu blob i kodowania z wykorzystaniem erasure, a opiera się na Sui jako warstwie koordynacji – miejscu, gdzie sieć utrzymuje swoje obietnice widoczne i wykonalne. Przyciąga mnie to, ponieważ nie sprzedaje fantazji. Próbuje rozwiązać nudne, ale nieuniknione pytanie: gdzie przechowywane są Twoje dane, gdy nie chcesz, by jedna firma miała kontrolę nad przełącznikiem, który może je wyłączyć.

Opiszę Walrusa w taki sposób, jak to wygląda, gdy przestajesz traktować przechowywanie jako nudny dodatek i zaczynasz postrzegać je jako część, która decyduje, czy zdecentralizowana aplikacja jest naprawdę aktywna, czy tylko udaje. Walrus to zdecentralizowane przechowywanie blobów i protokół dostępności danych, stworzony do przechowywania dużych, bałaganowych danych ze świata rzeczywistego, takich jak obrazy, filmy, stan aplikacji, dokumenty i zbiory danych AI, i wykorzystuje Sui jako swój plane kontroli, aby działania w zakresie przechowywania mogły być koordynowane, udowadniane i programowalne, zamiast ukryte za pojedynczym serwerem. Serce Walrusa stanowi jego system kodowania zwany Czerwoną Rzeczą, dwuwymiarowy projekt kodowania erasure, który celowo unika starego podejścia „kopiuj wszystko wszędzie”, ponieważ pełna replikacja szybko staje się kosztowna, a także nie leczy się dobrze, gdy węzły się zmieniają. Czerwona Rzecz została zbudowana tak, aby sieć mogła odzyskać utracone fragmenty z przepustowością bliższą „tylko temu, co zostało utracone”, zamiast „ponownie pobierać cały plik”, a akademicki opis podkreśla współczynnik replikacji wynoszący około 4,5x dla wysokiej odporności, podczas gdy własne materiały Walrusa przedstawiają Czerwoną Rzecz jako kluczową innowację dla odpornych programowalnych rozwiązań przechowywania na dużą skalę. Oto, co to oznacza w prostych ludzkich terminach: gdy przesyłasz blob, jest on dzielony na zakodowane fragmenty i rozprzestrzeniany na wielu węzłach przechowywania, a system jest zaprojektowany tak, abyś nie musiał mieć każdego węzła online w tym samym czasie, aby odzyskać swoje dane. Publiczny post o uruchomieniu głównej sieci Walrusa mówi, że sieć została zbudowana tak, że nawet jeśli do dwóch trzecich węzłów przejdzie offline, dane użytkowników będą nadal dostępne, a także stwierdzono, że główna sieć została uruchomiona z ponad 100 niezależnymi operatorami węzłów, co ma znaczenie, ponieważ decentralizacja nie jest hasłem, to cecha, którą można policzyć. Teraz część, którą ludzie przeoczają, to słowo „programowalne”. Walrus to nie tylko zdecentralizowany dysk twardy. Powód, dla którego uruchamia swój plane kontroli na Sui, polega na tym, że zasoby przechowywania mogą być reprezentowane i zarządzane za pomocą logiki on-chain, co pozwala deweloperom budować aplikacje, w których dane są czymś, o czym można myśleć, sprzedawać dostęp do nich, wynajmować, delegować, cofać i udowadniać ich istnienie, bez zaufania do pojedynczego konta w chmurze. Biała księga Walrusa jasno opisuje ten podział: Walrus zajmuje się mechaniką przechowywania blobów, podczas gdy Sui koordynuje cykl życia węzłów, cykl życia blobów oraz ekonomię i zachęty, tak aby system nie musiał wynajdować nowego blockchaina tylko po to, aby zarządzać przechowywaniem. To także odpowiednie miejsce, aby wyjaśnić „prywatny” w sposób, który nie wprowadza nikogo w błąd. Walrus zapewnia odporność na cenzurę i weryfikowalną dostępność dla dużych danych, ale poufność zwykle pochodzi z tego, co robisz na górze: szyfruj dane przed przesłaniem, kontroluj, kto otrzymuje klucz deszyfrujący, i traktuj magazyn blobów jako trwałą podbudowę. Jeśli chcesz, aby przechowywanie w praktyce chroniło prywatność, projektowanie aplikacji musi być uczciwe w kwestii szyfrowania i zarządzania kluczami, a nie tylko stosować słowo „zdecentralizowane”. Tożsamość w Walrusie zaczyna się od tożsamości w Sui. Na podstawowym poziomie tożsamość to adres Sui, który posiada obiekty i podpisuje transakcje, ale Sui ma specjalny prymityw zwany zkLogin, który pozwala użytkownikom wysyłać transakcje z adresu Sui przy użyciu poświadczenia OAuth, nie łącząc publicznie tych dwóch, co jest ogromną sprawą, jeśli chcesz płynniejszego procesu rejestracji lub chcesz, aby użytkownicy interagowali bez ogłaszania bezpośredniego powiązania Web2 z portfelem. W aplikacji Walrus oznacza to, że użytkownik może uwierzytelnić się i zarządzać swoimi obiektami przechowywania i uprawnieniami, korzystając ze standardowych portfeli lub przepływu zkLogin, w zależności od potrzeb produktu, a działania w zakresie przechowywania mogą być nadal powiązane z tożsamością on-chain, którą program może egzekwować. Teraz porozmawiajmy o uprawnieniach agenta i limitach wydatków, ponieważ to jest miejsce, w którym Walrus zaczyna wyglądać, jakby został zbudowany dla następnej fali aplikacji, a nie dla ostatniej. Sam Walrus to przechowywanie, ale Sui daje Ci narzędzia do stworzenia „agenta”, który może działać w Twoim imieniu z rygorystycznymi granicami. Transakcje Sui są programowalnymi blokami transakcyjnymi, co oznacza, że pojedyncza transakcja może wykonywać wiele poleceń i wywołań Move atomowo, bez wdrażania nowego kontraktu za każdym razem, gdy chcesz wykonać bogatszą akcję. Możesz więc zaprojektować agenta jako obiekt zdolności lub zestaw ograniczonych uprawnień: może przesyłać tylko do określonej przestrzeni nazw, odnawiać przechowywanie tylko do określonego rozmiaru, publikować tylko konkretne aktualizacje „strony” lub odzyskiwać tylko niektóre identyfikatory blobów. Limity wydatków stają się realne, gdy uczynisz regułę częścią logiki on-chain: agent musi przedstawić odpowiednią zdolność, a kod Move odrzuca wszystko, co przekracza przydział. A jeśli chcesz jeszcze płynniejszego UX, Sui obsługuje transakcje sponsorowane, gdzie „stacja paliw” opłaca opłaty transakcyjne dla użytkownika lub agenta, co jest idealne dla aplikacji konsumenckich, ale wiąże się z bardzo konkretnym ryzykiem: równoczesnością. Dokumentacja Sui ostrzega, że jeśli wiele legalnych transakcji dzieli posiadany obiekt w tej samej wersji i jest składanych w podobnym czasie, walidatory mogą zablokować zaangażowane obiekty do końca epoki, czyniąc je bezużytecznymi i tworząc ból głowy w stylu odmowy usługi, jeśli zarządzasz obiektami gazowymi źle. Dlatego dojrzałe implementacje dodają ograniczenia prędkości, zasady autoryzacji i staranne zarządzanie pulą gazu, ponieważ wygrana UX jest realna, ale pułapki są również realne. Rozliczenia stablecoinów nie są wymagane przez Walrusa, ale są czymś, czego prawdziwe produkty w końcu potrzebują, ponieważ nikt nie chce, aby ich rachunek za przechowywanie był jak przejażdżka na rollercoasterze. Czysty model mentalny jest następujący: Walrus zapewnia weryfikowalną podbudowę przechowywania, a Sui zapewnia programowalne tory rozliczeniowe. Rodzime USDC zostało uruchomione na Sui w 2024 roku, a ogłoszenie Circle podkreśla, że jest rodzimym na głównej sieci Sui bez mostów, co jest dokładnie tym, czego chcesz, jeśli budujesz przewidywalne przepływy płatności za subskrypcje przechowywania, dostęp oparte na użyciu lub fakturowanie dla przedsiębiorstw. Gdy masz stabilny aktyw, możesz robić proste rzeczy, takie jak płacenie za przestrzeń do przechowywania w stabilnych warunkach, lub bardziej zaawansowane rzeczy, takie jak strumieniowe płatności dla dostawców usług na podstawie weryfikowanych dowodów dostępności, lub automatyczne dzielenie przychodów między właścicieli danych a operatorów przechowywania. Pytanie o „skale mikropłatności” to miejsce, w którym połączenie Sui i Walrusa staje się emocjonalnie satysfakcjonujące, ponieważ pozwala na to, aby małe płatności faktycznie odpowiadały małym działaniom. Gdy Twoja warstwa danych może udowodnić dostępność, a Twoja warstwa wykonawcza może wykonywać szybkie programowalne transakcje, możesz budować produkty danych płatne za użycie, które wydają się normalne: płacić za zapytanie o zestaw danych, płacić za odzyskiwanie multimediów, płacić za zapis pamięci agenta AI, płacić za dowód, płacić za pobranie i zachować wszystko weryfikowalne zamiast oparte na zaufaniu. Walrus pozycjonuje się jako przechowywanie i dostęp do danych „dla aplikacji blockchain i autonomicznych agentów”, a to nie tylko marketing, to wskazówka dotycząca kategorii produktu, do której dąży. Token WAL jest lepiszczem zachęt, które zapobiegają przekształceniu się całego pomysłu w ładną ideę bez operacyjnego rdzenia. WAL jest używany do ekonomiki sieci, w tym stakowania i zarządzania, a strona tokena Walrusa opisuje deflacyjną konstrukcję z mechanizmami spalania, które skierowane są na zachowania powodujące rzeczywiste koszty dla sieci, takie jak krótkoterminowe zmiany stawki, które wymuszają kosztowne migracje danych. Ogłoszenie głównej sieci w dokumentach Walrusa opisuje również staking i unstaking na głównej sieci w celu określenia przyszłych komitetów przy użyciu żywego tokena WAL, co jest praktycznym sposobem na zgranie wpływu i odpowiedzialności. A jeśli chcesz prostego, początkującego tłumaczenia, jest to: osoby, które pomagają zabezpieczyć i obsługiwać sieć, muszą mieć coś na stawce, a osoby korzystające z sieci potrzebują sposobu na opłacenie usługi, która jest wymierna i egzekwowalna. Gdy przechodzisz od początkującego do zaawansowanego, zaczynasz oceniać Walrusa na podstawie metryk, które ujawniają, czy system może przetrwać prawdziwy stres. Decentralizacja to nie tylko „wiele węzłów”, to także kto je prowadzi, ilu niezależnych operatorów istnieje i czy sieć może nadal serwować dane, gdy jej części są uszkodzone. Materiały dotyczące uruchomienia głównej sieci Walrusa wskazują na 100+ niezależnych operatorów oraz roszczenie dotyczące odporności, przetrwania do dwóch trzecich węzłów offline, co jest niezwykle bezpośrednim stwierdzeniem dotyczącym tolerancji na błędy. Wydajność również ma znaczenie: zaawansowane projekty żyją lub umierają na przeciążeniu. Badania i techniczne posty Walrusa podkreślają, że Czerwona Rzecz została zbudowana, aby zapewnić silne bezpieczeństwo przy niższym przeciążeniu niż brutalna replikacja i lepsze zachowanie odzyskiwania w trakcie churn, co jest dokładnie tam, gdzie zdecentralizowane sieci przechowywania zwykle są karane w realnym świecie. Dojrzałość bezpieczeństwa to kolejna metryka, a jednym z niedocenianych zielonych flag jest to, czy projekt zaprasza do weryfikacji. Walrus ma publiczny program nagród za błędy w inteligentnych kontraktach, co nie gwarantuje bezpieczeństwa, ale sygnalizuje, że oczekują poważnych testów zewnętrznych i są gotowi za to zapłacić. A teraz ryzyka, ponieważ udawanie, że infrastruktura nie ma ryzyk, to sposób, w jaki ludzie się ranią. Istnieje ryzyko techniczne: logika kodowania i odzyskiwania jest złożona, a każdy błąd w dowodzie, selekcji komitetu lub egzekwowaniu zachęt może stworzyć przypadki graniczne, w których system działa dobrze w demonstracjach, ale zawodzi w warunkach wrogich. Istnieje ryzyko ekonomiczne: zachęty działają tylko wtedy, gdy uczestnictwo pozostaje zdrowe, jeśli stakowanie i różnorodność operatorów pozostają silne, a jeśli kary i decyzje zarządzające nie dryfują w kierunku przejęcia. Istnieje ryzyko produktowe: zdecentralizowane przechowywanie jest warte tyle, ile aplikacje, które go faktycznie używają, a adopcja może być wolniejsza niż technologia zasługuje. I istnieje ryzyko integracji: im bardziej polegasz na transakcjach sponsorowanych, automatyzacji i przepływach sterowanych agentami, tym bardziej musisz projektować przeciwko równoczesności i zablokowanym obiektom, ponieważ to nie są teoretyczne zagrożenia, są to udokumentowane zagrożenia operacyjne. Jak więc może wyglądać przyszła mapa drogowa na podstawie sygnałów, które możemy faktycznie przytoczyć? Wyraźnie skłaniają się ku „rynkowi danych dla ery AI” i przyjaznym dla agentów przepływom przechowywania, co sugeruje więcej narzędzi dla deweloperów, więcej integracji i więcej wzorców pozwalających aplikacjom przechowywać, odzyskiwać i monetyzować dane w sposób bezpieczny. Po stronie tokena, deflacyjny kontekst WAL i mechanizmy spalania wskazują na długoterminowe skupienie na zniechęcaniu do zachowań, które szkodzą stabilności sieci, a język „wkrótce” dotyczący spalania z płatności sieciowych sugeruje, że ekonomika będzie się rozwijać w miarę wzrostu użycia. A po stronie rdzenia protokołu kierunek jest oczywisty: nadal poprawiać odporność, wydajność odzyskiwania i mechanizmy dowodowe, aby deweloperzy mogli traktować przechowywanie jako niezawodny prymityw, a nie kruchą zależność. Jeśli stanie się normalne, aby aplikacje traktowały dane jako programowalne, weryfikowalne i ekonomicznie zharmonizowane w ten sam sposób, w jaki traktują tokeny dzisiaj, to przechowywanie przestaje być czymś, o czym nikt nie mówi, i staje się czymś, bez czego nikt nie może żyć. Już teraz widzimy tę zmianę w tym, jak Walrus pozycjonuje bloby jako zasoby pierwszej klasy koordynowane przez Sui, jak podkreśla dowody i odporność oraz jak buduje system zachęt wokół dostępności i długoterminowego zaangażowania, ponieważ w końcu zdecentralizowane przechowywanie to nie tylko technologia, to obietnica, którą można przetestować.